TÌM HIỂU VỀ BETA VÀ CHI PHÍ SỬ DỤNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP

Beta và chi phí sử dụng vốn là gì?

Beta và chi phí sử dụng vốn là hai khái niệm quan trọng khi doanh nghiệp huy động vốn, định giá dự án hoặc đánh giá mức sinh lời tối thiểu. Hiểu đúng chi phí vốn giúp doanh nghiệp biết một khoản đầu tư có đủ hấp dẫn để bù đắp rủi ro hay không.

Tóm tắt nhanh

1. Chi phí vốn là khoản chi phí doanh nghiệp phải trả để sử dụng nguồn vốn từ vốn góp hoặc nợ vay.
2. WACC cho biết chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp dựa trên tỷ trọng từng nguồn vốn.
3. Chi phí vốn cổ phần, ký hiệu Ke, thường được ước tính bằng mô hình CAPM.
4. Chi phí nợ vay, ký hiệu Kd, là chi phí lãi vay sau khi tính đến ảnh hưởng của thuế.
5. Beta đo mức độ rủi ro hoặc độ nhạy của cổ phiếu so với biến động chung của thị trường.

1.Chi phí vốn là gì?

Chi phí vốn, hay Cost of Capital, là mức sinh lời tối thiểu mà doanh nghiệp cần tạo ra để bù đắp chi phí huy động vốn. Nguồn vốn này có thể đến từ nhà đầu tư góp vốn, cổ đông hoặc các khoản vay.

Nói đơn giản, khi doanh nghiệp sử dụng tiền của người khác để kinh doanh, doanh nghiệp phải “trả giá” cho nguồn tiền đó. Với vốn góp, cái giá này là tỷ suất sinh lời mà nhà đầu tư kỳ vọng. Với nợ vay, cái giá này là lãi vay mà doanh nghiệp phải trả.

Ví dụ dễ hiểu: một doanh nghiệp huy động 100 đồng, trong đó 60 đồng đến từ nhà đầu tư góp vốn và 40 đồng đến từ khoản vay. Nếu nhà đầu tư góp vốn kỳ vọng lợi suất 20% mỗi năm, còn khoản vay có lãi suất 10% mỗi năm, doanh nghiệp cần tính chi phí vốn bình quân để biết mức sinh lời tối thiểu cần đạt.

2.Phân loại nguồn vốn trong doanh nghiệp

2.1 Vốn góp

Vốn góp là nguồn vốn đến từ chủ sở hữu, cổ đông hoặc nhà đầu tư mua cổ phần của doanh nghiệp. Đổi lại, họ kỳ vọng doanh nghiệp tạo ra lợi nhuận đủ hấp dẫn trong tương lai.

Chi phí của vốn góp thường được gọi là chi phí sử dụng vốn cổ phần, ký hiệu là Ke. Vì nhà đầu tư góp vốn thường chịu rủi ro cao hơn chủ nợ, mức sinh lời kỳ vọng của họ cũng thường cao hơn lãi vay.

2.2 Nợ vay

Nợ vay là nguồn vốn doanh nghiệp huy động từ ngân hàng, tổ chức tài chính hoặc bên cho vay khác. Với nguồn vốn này, doanh nghiệp có nghĩa vụ trả lãi và hoàn trả nợ theo thỏa thuận.

Chi phí nợ vay được ký hiệu là Kd. Điểm cần lưu ý là lãi vay thường được tính vào chi phí được trừ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp, vì vậy chi phí nợ vay sau thuế có thể thấp hơn lãi suất vay danh nghĩa.

2.3 Cơ cấu nguồn vốn

Cơ cấu nguồn vốn thể hiện tỷ trọng giữa vốn góp và nợ vay trong tổng nguồn vốn của doanh nghiệp. Tỷ trọng này ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sử dụng vốn bình quân.

Một doanh nghiệp có tỷ trọng nợ vay cao có thể tận dụng lợi ích từ lá chắn thuế của lãi vay, nhưng đồng thời cũng chịu áp lực trả nợ lớn hơn. Ngược lại, doanh nghiệp dùng nhiều vốn góp có thể giảm áp lực nợ vay, nhưng chi phí kỳ vọng từ cổ đông thường cao hơn.

Cách tính chi phí vốn bình quân gia quyền WACC

WACC là viết tắt của Weighted Average Cost of Capital, nghĩa là chi phí vốn bình quân gia quyền. Chỉ số này cho biết doanh nghiệp đang phải trả chi phí bình quân bao nhiêu cho mỗi đồng vốn sử dụng.

Công thức thường dùng:

WACC = (E / V × Ke) + (D / V × Kd)

Trong đó:

• E là giá trị thị trường của vốn cổ phần.
• D là giá trị thị trường của nợ vay.
• V là tổng vốn đầu tư của doanh nghiệp, được tính bằng E + D.
• Ke là chi phí sử dụng vốn cổ phần.
• Kd là chi phí sử dụng nợ vay sau thuế.

Nếu Kd đang là lãi vay trước thuế, có thể tính chi phí nợ vay sau thuế theo công thức:

Kd sau thuế = Lãi suất vay × (1 - Thuế suất)

Do đó, công thức WACC có thể viết rõ hơn như sau:

WACC = (E / V × Ke) + (D / V × Lãi suất vay × (1 - Thuế suất))

Cách áp dụng WACC trong thực tế

1. Xác định doanh nghiệp đang dùng bao nhiêu vốn góp và bao nhiêu nợ vay.
2. Tính tỷ trọng từng nguồn vốn trong tổng cơ cấu vốn.
3. Ước tính chi phí vốn cổ phần Ke, thường bằng mô hình CAPM.
4. Xác định chi phí nợ vay Kd sau thuế.
5. Tính WACC để biết mức sinh lời tối thiểu mà dự án hoặc doanh nghiệp nên đạt được.
6. So sánh WACC với tỷ suất sinh lời kỳ vọng của dự án. Nếu tỷ suất sinh lời kỳ vọng thấp hơn WACC, dự án có thể không đủ hấp dẫn về mặt tài chính.

Chi phí sử dụng vốn cổ phần Ke

Chi phí sử dụng vốn cổ phần là tỷ suất sinh lời mà nhà đầu tư kỳ vọng khi mua cổ phần hoặc góp vốn vào doanh nghiệp. Nếu rủi ro của doanh nghiệp càng cao, nhà đầu tư thường yêu cầu mức sinh lời càng lớn.

Một trong những phương pháp phổ biến để xác định Ke là mô hình CAPM, viết đầy đủ là Capital Asset Pricing Model.

Công thức CAPM:

Ke = Rf + Beta × (Rm - Rf)

Trong đó:

• Ke là chi phí sử dụng vốn cổ phần.
• Rf là tỷ suất sinh lời phi rủi ro.
• Rm là tỷ suất sinh lời kỳ vọng của thị trường.
• Beta là hệ số rủi ro của cổ phiếu hoặc danh mục đầu tư.

Công thức này cho thấy chi phí vốn cổ phần không chỉ phụ thuộc vào lợi suất phi rủi ro, mà còn phụ thuộc vào phần bù rủi ro thị trường và mức độ rủi ro riêng của cổ phiếu.

Beta là gì?

Beta là hệ số đo lường mức độ rủi ro hoặc mức độ nhạy cảm của một cổ phiếu so với biến động chung của thị trường.

Nếu thị trường biến động, cổ phiếu có Beta cao thường biến động mạnh hơn. Ngược lại, cổ phiếu có Beta thấp thường biến động nhẹ hơn so với thị trường.

Cách đọc Beta

• Beta = 1
  Cổ phiếu có mức biến động tương đương thị trường. Khi thị trường tăng hoặc giảm, cổ phiếu có xu hướng biến động cùng nhịp với thị trường.

• Beta > 1
  Cổ phiếu biến động mạnh hơn thị trường. Điều này có thể đi kèm cơ hội sinh lời cao hơn, nhưng rủi ro cũng lớn hơn.

• Beta < 1
  Cổ phiếu biến động thấp hơn thị trường. Nhóm này thường được xem là ít nhạy cảm hơn trước biến động chung, nhưng không có nghĩa là không có rủi ro.

Chi phí sử dụng nợ vay Kd

Chi phí sử dụng nợ vay là khoản chi phí doanh nghiệp phải trả khi huy động vốn bằng hình thức đi vay. Chi phí này thường được thể hiện qua lãi vay.

Tuy nhiên, trong tính toán tài chính doanh nghiệp, cần phân biệt lãi suất vay danh nghĩa và chi phí nợ vay sau thuế.

Công thức:

Kd = Lãi suất vay × (1 - Thuế suất)

Ví dụ, nếu doanh nghiệp vay với lãi suất 10% mỗi năm và thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 20%, chi phí nợ vay sau thuế sẽ là:

Kd = 10% × (1 - 20%) = 8%

Điều này có nghĩa là chi phí thực tế của khoản vay sau khi xét yếu tố thuế chỉ còn 8%, không phải 10%.

Ví dụ minh họa cách tính chi phí vốn

Giả sử doanh nghiệp có cơ cấu vốn như sau:

Bước 1: Tính chi phí nợ vay sau thuế.

Kd = 10% × (1 - 20%) = 8%

Bước 2: Tính WACC.

WACC = 60% × 20% + 40% × 8%

WACC = 12% + 3,2% = 15,2%

Như vậy, chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp là 15,2%. Điều này có nghĩa là các dự án đầu tư của doanh nghiệp nên tạo ra tỷ suất sinh lời cao hơn 15,2% để có thể bù đắp chi phí vốn và tạo thêm giá trị.

Ý nghĩa của chi phí vốn đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư

• Đối với doanh nghiệp

Chi phí vốn là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá một dự án có đáng đầu tư hay không. Nếu tỷ suất sinh lời kỳ vọng của dự án thấp hơn chi phí vốn, dự án đó có thể làm giảm giá trị doanh nghiệp.

Chi phí vốn cũng giúp doanh nghiệp lựa chọn cơ cấu vốn hợp lý hơn. Một cơ cấu vốn tốt không chỉ giúp giảm chi phí huy động vốn, mà còn kiểm soát được rủi ro tài chính.

• Đối với nhà đầu tư

Chi phí vốn giúp nhà đầu tư đánh giá mức sinh lời kỳ vọng của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có rủi ro càng cao thì nhà đầu tư thường yêu cầu mức sinh lời càng lớn.

Đây cũng là cơ sở để nhà đầu tư so sánh giữa các cơ hội đầu tư khác nhau. Một doanh nghiệp có khả năng tạo lợi nhuận cao hơn chi phí vốn thường có nền tảng tài chính hấp dẫn hơn.

Lưu ý và sai lầm thường gặp

1. Nhầm lẫn giữa lãi suất vay và chi phí nợ vay sau thuế. Lãi suất vay là con số trước thuế, còn Kd dùng trong WACC thường là chi phí nợ vay sau thuế.
2. Xem WACC là con số cố định cho mọi dự án. Trên thực tế, dự án có rủi ro khác nhau có thể cần mức chi phí vốn phù hợp khác nhau.
3. Bỏ qua sự thay đổi của cơ cấu vốn. Khi tỷ trọng nợ vay hoặc vốn góp thay đổi, WACC cũng có thể thay đổi.
4. Dùng Beta một cách máy móc. Beta phản ánh dữ liệu rủi ro trong một bối cảnh nhất định, nên cần xem xét thêm ngành nghề, quy mô doanh nghiệp và điều kiện thị trường.
5. Chỉ nhìn vào chi phí nợ vay mà bỏ qua chi phí vốn cổ phần. Vốn góp không có lãi vay cố định, nhưng vẫn có chi phí vì nhà đầu tư luôn kỳ vọng lợi nhuận.

Chi phí vốn là “thước đo tối thiểu” giúp doanh nghiệp biết mình cần tạo ra bao nhiêu lợi nhuận để xứng đáng với số vốn đang sử dụng. Khi hiểu WACC, Ke, Kd và Beta, doanh nghiệp có thể ra quyết định đầu tư, huy động vốn và quản trị rủi ro tài chính hiệu quả hơn.

Hi vọng kiến thức đầu tư từ Shinhan đã giúp các nhà đầu tư có thể hiểu rõ hơn về báo cáo kết quả kinh doanh

(!) Bài viết chỉ mang tính chất cung cấp thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Người đọc nên tự nghiên cứu hoặc tham khảo chuyên gia trước khi đưa ra quyết định tài chính.